آخرین اخبار

20. خرداد 1395 - 18:37   |   کد مطلب: 290540
سراب روانسر: در میزگرد ماهانه ی سراب روانسر، اینبار با حضور چهار تن از صاحبنظران به بررسی وضعیت سلامت انسان ها در عصر حاضر پرداخته ایم.

به گزارش سراب روانسر، بررسی وضعیت سلامت انسانها در عصر حاضر از اهمیت خاصی برخوردار است که باید در نشست ها و میزگردهای تخصصی به آن پرداخته شود.

 

 

 

 

بی شک سلامت انسان در عصر حاضر با توجه به پیشرفت روز افزون علم و پیشرفت تکنولوژی دستخشوش تغییراتی می گردد که به نوعی زندگی و سلامت افراد و اجتماع را با چالش رو به رو خواهد کرد، از این رو و با توجه به اهمیت سلامت انسان تصمیم گرفتیم در میزگرد ماهانه ی سراب روانسر اینبار با حضور 4 تن از کارشناسان حوزه اجتماعی، روانشناسی و بهداشت به بررسی ابعاد این موضوع بپردازیم

 

افراد حاضر در این میزگرد به شرح ذیل می‌باشند: مرتضی سعیدیان عضو هیئت‌علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، الهه قربانی کارشناس ارشد روانشناسی و مشاور ازدواج، سعید سعادتمند کارشناس ارشد روان شناسی و مریم قوامی کارشناس ارشد آموزش بهداشت و ارتقای سلامت.

 

ضمن تشکر از حضور این کارشناسان در ادامه توجه شما را به مشروح این میزگرد جلب می نماییم.

 

در دنیای کنونی به موازات رشد و پیشرفت تکنولوژی و بخشهای مادی جامعه وضعیت سلامت عمومی و ظرفیت های معنوی انسان به چه صورت است؟

 

سعیدیان: اینکه دنیای ما دنیای پیشرفته ای است یا خیر بسیار بحث انگیز است، قدر مسلم آن است که انسانها از نظر ظرفیت های مادی و تکنولوژی بسیار پیشرفت کرده اند. از طرفی با پیشرفت علم نجوم و دانش فضایی انسان در سدد تسخیر دیگر کرات است، دیگر هیچ جای دریاها و اعماق اقیانوسها برای بشر با تکنولوژی جدید ناشناخته نیست، پیش بینی می شود دنیای آینده به طرز عجیب و غریبی توسط ماشین اداره می شود و انسانها فقط نظارت خواهند کرد. اما از طرفی دیگر با نگاهی به وضعیت سلامت روحی،روانی و جسمی انسانها خیلی زود متوجه تضادها و تعارضهای دنیای کنونی می شویم. در واقع با وجود این همه رشد و پیشرفت تکنولوژی، لزوماً انسانها خوشبخت تر نیستند، آرامش بیشتری ندارند و روز به روز بر تعداد معتادین، کودکان و زنان خیابانی و کارتن خواب، زنان و مردان سالخورده ای که به تنهایی و در شرایط سخت زندگی می کنند افزوده می شود، انسانهای بیشتری هر روز از شهر و کشور خود آواره می شوند و افراد بیشتری در اثر جنگ و تروریسم قربانی می شوند و جنگ هسته ای کل حیات کره خاکی را تهدید می کند.

 

همچنین از نظر سلامت عمومی، آسیب های متعددی سلامت انسانها را تهدید می کند، این روزها بیماری سرطان مثل سرماخوردگی همه گیر شده است و در سالهای آینده حداقل در هر خانواده یا فامیل یک نفر به بیماری سرطان دچار می شود. بیماری های از قبیل، دیابت، فشار خون، آرتروز، همه گیر شده اند، بیماری هایی که بیشتر منشأ روانی دارند مثل ام اس، آلزایمر، اختلال حواس، اختلال عاطفی و خلقی، همه و همه مشکلاتی است که هیچ وقت زندگی بشر در این مقیاس به خود ندیده است. البته این سوال پیش خواهد آمد که آیا با وجود پیشرفت تکنولوژی، شاهد رشد و تکامل سرمایه های اجتماعی و انسانی نیز هستیم؟ بسیار سخت می توان قضاوت نمود که ما انسانها پیشرفت کرده ایم چرا که در بسیاری موارد پس رفت هم داشته ایم و سرمایه های معنوی،اجتماعی و انسانی بسیاری نیز در این راه قربانی شده اند و می شوند. بنابراین توسعه و پیشرفت مفهومی چند بعدی است که بسیار پیچیده تر و وسیع تر از آنست که صرفاً آنرا با رشد اقتصادی و صنعتی تفسیر کنیم.

 

 

 قربانی: گرچه پیشرفت علم و فناوری کمک بسیاری به سهولت زندگی انسانها نموده است اما با تسریع این پیشرفت انسان ها نیز از این سرعت غافل نشدند و حرکت به سوی آن را بدون توجه به ابعاد روانشناختی و جسمانی آن آغاز نمودند و تغییر زندگی به سوی شهرنشینی و مهاجرت به کلانشهرها موجب بروز استرس و فشار های روانی بیشتر در افراد گشت.

 

با تسریع رشد مدرنیته نیاز به توجه بیشتر به بحث سلامت روان اهمیت جدی پیدا کرده است که متاسفانه به سلامت روان در این بین کمتر توجه شده است. در واقع با ورود به دنیای مدرن تغییر سبک زندگی آغاز شد و این تغییر سبک باعث تغییر در روند زندگی و افزایش مشکلات سلامت جسم و روان گردید. به طور مثال امروزه افراد با نشان دادن سبک زندگی خود خواهان نشان دادن هویت فردی و اجتماعی خویش هستند و در واقع اهمیت هویت افراد در سبک زندگی آنها نهفته است و بالطبع افراد برای به دست آوردن جایگاه شغلی و تحصیلی و اجتماعی بهتر و نیز بدست آوردن امکانات بیشتر دست به تلاش مضاعف می زنند و این خود استرس های متناوبی را برای آنها به همراه دارد. در برخی اوقات افراد صرفا برای کسب یک عنوان یا جایگاه و بدست آوردن برتری در یک جامعه متحمل هزینه های بسیار از جمله فشار روانی می شوند که ابعاد مختلف روانشناختی و جسمی را به دنبال دارد. از این رو می توان گفت تغییر شکل زندگی و شهری شدن و حرکت سریع به سمت جامعه مدرن به همان میزان سرعت انطباق بسیار می طلبد که باعث بروز فشارها و تنش های بسیار و کاهش سلامت جسم و روان در افراد شده است.

 

 

قوامی: یکی از دستاوردهای مهم تکنولوژی، تحول شدید نوع زندگی بشر بوده است. به طوری که با افزایش شهرنشینی، مهاجرت، افزایش وسایل نقلیه و ... شاهد تغییر الگوی بیماری ها در قرن حاضر هستیم، در واقع با تغییر سبک زندگی افراد به سوی استفاده از غذای نامناسب، مصرف دخانیات، کم تحرکی، چاقی و ... به سوی الگوی نامناسب زندگی بیش رفته اند و این امر تبعات و ضررهای زیادی را چه از لحاظ جسمانی، روانی و اجتماعی در پی داشته است.

 

 

با نگاهی آسیب شناسانه علل و عوامل آسیب های سلامت جسمی و روانی انسان در جامعه ما کدامند؟

 

 

سعیدیان: برای علت یابی و سبب شناسی آسیب های مذکور می بایست از دریچه تغییر و تحولات ارزشی به این مسأله نگاه کرد. از زمانی که انقلاب صنعتی شروع شد و سرمایه داری در کشورهای غربی کار خود را آغاز کرد این اتفاق شروع جریانی بود که آرام آرام کل کره زمین را تسخیر خود نمود و ارزشهای دینی و سنتی و بومی گروه های انسانی در کشورهای مختلف به تدریج دچار تغییر و تحول شدند و جای خود را به ارزشهای نظام سرمایه داری دادند که بر تارک آن کسب سود و منفعت مادی بیشتر می درخشد. این تغییر سبب شد همه ارزشهای معنوی و سرمایه های اجتماعی و انسانی مبتنی بر دین و سنت گذشتگان در مقابل ارزشهای مادی گرایانه دنیای سرمایه داری به شدت دچار فرسایش شوند. در نظام سرمایه داری کسب سود و بازده اقتصادی هر چه بیشتر و بیشتر غایت و هدف اصلی است. جامعه ما نیز به ناگزیر به شدت متأثر از این تغییر و تحول ارزشی شده است به طوری که هم اکنون ظرفیت های معنوی، انسانی و سرمایه های اجتماعی در حال فرسایش و به حاشیه رانده می شوند. این روزها، واژه هایی مثل اعتماد، احترام به بزرگتر ها، مهر و محبت به یکدیگر و بسیاری صفات نیک دیگر پشت دروازه های شهر سرود انتظار می خوانند؛ و انسانها برای پول و منفعت بیشتر، از هیچ کاری فروگزار نیستند.

 

 اساساً از جامعه جدید به عنوان یک جامعه مصرفی یاد می کنند که مصرف در آن یه یک عادت بدل می شود و مردم در مصرف کردن رقابت می کنند.هر کسی بیشتر مصرف می کند بیشتر متشخص خواهد بود. برای همین بازار مد و مدلهای جدید لباس و مواد آرایشی (که عامل بسیاری از سرطانها می باشند) و سایر اقلام، بسیار گرم و پر رونق است ؛ بازاری که به هیچ عنوان امنیت و سلامت انسانها در اولویت آن قرار ندارد، بلکه سود و سود بیشتر شعار اصلی آن است. دنیای سرمایه داری با تمام قدرت و منابعی که در اختیار دارد سبک زندگی نوین را تبلیغ می کند و به آن بها می دهد و انسانها را اقناع می کند که تنها مسیر شناخته شدن و زندگی کردن، سبک خاصی از غذا خوردن، لباس پوشیدن، راه رفتن، صحبت کردن و... می باشد.

 

امروز به علت مشغله بسیار و غوطه ور شدن در بازار رقابتی سرمایه داری انسانها کوچکترین اهمیتی به غذایی مصرفی خود نمی دهند و غذاهایی آماده به صورت فست فود را بسیار مقرون به صرفه می دانند و بازار ساندویجی جات و غذاهای آماده و حاضری بسیار گرم است. در حالی که یافته های پزشکی علت اصلی چاقی جمعیت و بسیاری از بیماریها را همین غذاهای حاضری، کنسروی و ساندویجی جات می دانند. اما ما انسانها گاهاً با ژست خاصی وارد این مکانها شده و از اسم های عجیب و غریب انواع ساندویج و دیگر مواد غذایی مضر به وجد می آییم. بنابراین بی دلیل نیست که جامعه پزشکان برای سالهای آینده در ایران سونامی سرطان پیش بینی کرده اند که به نظر هم اکنون در مراحل آغازین این فاجعه هستیم.

 

از نظر جسمی و حرکتی وسایل رفاهی امروزی موجب شده است که ما انسانها کمتر تحرک داشته باشیم و به انسانهایی مصرفی و راحت طلب بدل شویم. لذا از آن طرف غذای انسان ناسالم و از این طرف نیز بی تحرکی و راحت طلبی و تنبلی، توأماً انسان را در معرض بسیاری از بیماریها قرار خواهد داد.

 

در دنیای جدید انسانها فردگراتر، محاسبه گرتر و منفعت طلب تر و در نتیجه بیشتر احساس تنهایی می کنند به طوری که حتی نظام خانواده نیز در حال نوعی از هم گسیختگی و نابسامانی است. در این بازار رقابت و منفعت طلبی حس رقابت و چشم و هم چشمی موجب شده است که انسانها به صورت مزمن احساس ناکامی و جا ماندگی کنند، وسایل الکترونیک جدید مثل (اینترنت، ماهواره، شبکه های اجتماعی جدید و ...) به اندازه ای ما را احاطه کرده اند که بعضاً متوجه نمی شویم کجای زمان و مکان قرار داریم، حال بماند که امواج ماهواره ای و وایرلس چه لطمه های جبران ناپذیری به سلامت ما انسانها وارد می کند. آیا در دنیایی چنین آشفته، تضمینی برای سلامت جسمی و روانی انسانها باقی می ماند؟

 

 

قربانی: عوامل متعددی در بروز بیماری وجود دارد و نمی توان در یک جمله و یا از نگاه یک تخصص و رویکرد آنها را بررسی کرد. اما از مهمترین دلایل این هجمه عظیم بیماری های جسمی و روحی می توان از تغییر سبک زندگی مردم، تغییر نگرش به زندگی، شهرنشینی، مهاجرت به کلانشهرها، فشارهای مختلف روانشناختی که دلایل مختلفی دارند، کاهش تاب آوری، کاهش سازگاری، عدم مدیریت زمان و زندگی، کاهش بهزیستی روانشناختی و کاهش سلامت اجتماعی نام برد. به طور کلی می توان گفت افراد با غرق شدن در یک دنیای تغییر یافته، با آن مواجه شدند و با تغییر نوع زندگی از جمع گرایی به فرد گرایی حرکت کردند و از سویی با تمرکز بر صنعتی شدن از سلامت جسم و روان خود غافل شدند و بدون توجه به پتانسیل جسمی و روانی به سمت آن سوق پیدا کردند.

 

 

قوامی: همانطور که در بالا ذکر شد با تغییر سبک زندگی افراد به سوی استفاده از غذای نامناسب، مصرف دخانیات، کم تحرکی، چاقی و در کل الگوی نامناسب زندگی بیش رفته اند و این امر تبعات و ضررهای زیادی را در پی داشته است. از جمله تبعات آن می توان به افزایش بیماری جسمی، روان تنی و ... اشاره کرد.

 

 

سبک زندگی چیست و چه ربطی به مسأله سلامت روانی و جسمی ما دارد؟

 

 

قربانی: سبک زندگی شامل جنبه های مختلفی نظیر تغذیه، تحرک بدنی، استرس، مصرف دخانیات، کیفیت خواب و... است که در پی فرآیند اجتماعی شدن به وجود آمده است. پژوهشهای متعددی نشان می دهند که بین سبک زندگی افراد و بهداشت روان آنها رابطه معناداری وجود دارد، بدین معنا که افرادی که از سبک زندگی سالم تری برخوردار هستند از سلامت روان بهتری هم برخوردارند و این بیانگر اهمیت سبک زندگی در کاهش بروز مسائل روانشناختی می باشد، چرا که افرادی که سبک زندگی سالم تری دارند در برخورد با چالش‌ها و مشکلات روزمره، با روش های بهتری با آن برخورد می کنند و از سویی افراد براساس ویژگی‌های روانی خود با مسائل برخورد می‌کنند و هرچه از سلامت روانی بیشتری برخوردار باشند به یقین آسیب‌پذیری کمتر خواهد بود و فرد از سلامت جسم بهتری هم برخوردار می شود.

 

 

سعادتمند: سبک زندگی روش خاصی از زندگی یک فرد، گروه و جامعه است که باعث متمایز شدن انسان ها از یکدیگر می شود. طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، سبک زندگی تلفیقی از الگوهای رفتاری و عادات فردی در سراسر زندگی که در پی اجتماعی شدن بوجود امده است. در بعضی از تقسیم بندی ها سبک های زندگی را تلفیقی از سلامت جسمانی، روانی، معنوی، اجتماعی و محیطی می دانند. افرادی که دارای سبک زندگی سالم و مناسب هستند با توجه به توانایی هایی که از قبل و در جریان اجتماعی شدن کسب کرده اند می توانند به درستی با چالش ها و موانع زندگی کنار آمده و این امر سبب بهبود وضعیت سلامتی آنان در ابعاد مختلف می شود.

 

 

چه راهکارهایی برای مقابله با مخاطرات دنیای کنونی که سلامت جسمی و روانی ما انسانها را تهدید می کند وجود دارد؟

 

 

قربانی: برای مقابله سودمند با مخاطرات و عوامل تهدید کننده سلامت روان و جسم، بهتر است از دوران کودکی شروع کنیم. اما در مجموع می توان چنین عنوان کرد که روشهایی همچون آموزش سبک زندگی مناسب، آموزش نحوه صحیح فرزند‌پروری، ایجاد محیط امن و آرام و تقویت اعتماد به نفس در کودکان، آموزش قدرت انطباق آن ها با شرایط استرس ‌زا، ایجاد تعادل بین کار و زندگی می تواند در کاهش تنش ها و تهدیدهای دنیای کنونی موثر باشد. در پایان از سازمان ها و ادارات مرتبط همانطور که اکنون بسیار بهتر از گذشته به مسائل حوزه سلامت روان در حوزه فردی و اجتماعی اهمیت می دهند درخواست میشود ظرفیت های بیشتری را به این امر اختصاص دهند تا بتوان با استفاده از توان فارغ التحصیلان و متخصصین رشته های مختلف در این حوزه ها به شکل کاربردی عمل کرد و در بحث افزایش سلامت اجتماعی، روانی و جسمی پیش رفت.

 

 

سعیدیان: به اعتقاد بنده در وهله اول ما باید دوباره سؤالاتی را بازتعریف کنیم و موضع خود را با آنها مشخص کنیم. اینکه انسان چیست؟ هستی چیست؟ رابطه این دو به چه نحوی است ؟ چرا که اگر زندگی ما در دنیا بر مبنای این تفکر باشد که غایت انسان صرفاً دنیای مادی کنونی نیست بلکه دنیایی پس از مرگ وجود دارد و انسانها قرار است به جزای اعمالشان برسند، آنگاه باید به گونه ای دیگر به این دنیا و زندگی نگاه کرد، نگاهی که مبتنی بر سود و منفعت اقتصادی نیست بلکه مبتنی بر خیر خواهی برای انسانهای دیگر خواهد بود. نگاهی که مصرف بی رویه و بدون تفکر در آن جایی ندارد، بلکه قناعت، کار و تلاش و درست مصرف کردن در آن عبادت است. نگاهی که در آن رقابت منفی نیست بلکه هر آنچه بهتر و بیشتر است را برای هم نوع خود می خواهیم. بنابراین در رأس مسائل مختلف ابتدا باید موضع فکری و عقیده خود را مشخص کنیم که در کجا قرار داریم. سپس مبتنی بر این دیدگاه که معنوی و انسانی تر است تمام امورات خود را تنظیم می کنیم. بنابراین نخست باید دستگاه های فکری مختلف را تشخیص دهیم سپس بر اساس تفکری که درست تشخیص داده ایم عمل کنیم. در دستگاه فکری سرمایه داری سود، رقابت منفی، لذت صرف، هوس، فردگرایی مفرط، دروغ گویی، تظاهر، لحظه ای بودن، ظاهربین بودن، سطحی نگری و... به اوج خود می رسند. در حالی که در دستگاه فکری ما مسلمانان تمام این صفات مذموم و ضد ارزش اند.

 

در وهله دوم بنابر ایده خود مراقبتی راجع به تمام امور با دیدی باز و انتقادی بنگریم و فرصت بیشتری برای تفکر و تعمق در کارها و اعمال خود قائل شویم. لذا با این رویکرد هر غذایی را مصرف نمی کنیم بلکه از سلامت مواد غذایی و منافع و مضرات آن آگاهی کسب می کنیم. رفتار خرید خود را مبتنی بر نیاز تنظیم می کنیم، نه مبتنی بر مد و نوگرایی. خودمراقبتی، عملی است که در آن، هر فردی از دانش، مهارت و توان خود به عنوان یک منبع استفاده می‌کند تا به طور مستقل از سلامت خود مراقبت کند، منظور از به طور مستقل، تصمیم گیری درباره خود و با اتکا به خود است. البته این تصمیم‌گیری می‌تواند شامل مشورت و کسب کمک تخصصی یا غیرتخصصی از دیگران (چه متخصص، چه غیرمتخصص) نیز باشد.

 

در نهایت لازم است نگاه متفکرانه و انتقادی به دنیای پیرامون داشته باشیم. ما در تمام امور زندگی روزمره اعم از ازدواج کردن، غذا خوردن، لباس خریدن و پوشیدن، فیلم نگاه کردن، تعاملات روزمره با دیگران نیاز به این داریم که ابتدا تمام جوانب یک امر را بسنجیم و با تفکری انتقادی به همه چیز و همه کس نگاه کنیم و برای این منظور نیازمند این خواهیم بود که از نظر شناختی راجع به مسائل مختلف زندگی، از منابع موثق و معتبر اطلاعات کسب کنیم. ما مسلمانان گنیجنه عظیمی به نام قران در اختیار داریم که بنا به فرموده کلام الهی، دنیا محل آرامش نیست مگر با یاد خدا، مگر با اخلاق حسنه پیامبر گونه، آرامشی در دنیای مادی نیست مگر اینکه به فکر حق و حقوق والدین، همسایگان، ایتام و سایرین بود. آرامشی روحی / روانی نخواهیم داشت مگر اینکه بخشی از وقت و زمان خود را در راه خدا و کمک به هم نوعان و افراد ناتوان صرف کنیم. سنت الهی بر این است که ما انسانها تنها زمانی به آرامش و سلامت جسمی و روحی و روانی می رسیم که تعادل را در همه امور رعایت کرده باشیم. ما همزمان با نیازهای مادی به طور کلی، نیازها و ظرفیت های معنوی و روحانی نیز داریم که برای سلامت روحی و روانی و جسمی نیاز داریم که به آنها نیز بپردازیم.

 

 

سعادتمند: مخاطرات زندگی امروز جزء لاینفک زندگی هستند و به نوعی با انسان ها همزیست شده اند و فرار از آنها هم عملا ناممکن هستند و ما نیازمند بهبود توانمندي هاي رواني- اجتماعي و یا به نوعی کسب مهارت هاي زندگي لازم برای مقابله بهتر برای این مخاطرات هستیم. متاسفانه در بیشتر موارد ما بدون هیچ گونه مهارتی با چالش هایی روبه رو میشیم که ما در معرض انواع اختلالات روان شناختی و رفتاری قرار داده و سبب آسیب پذیری بیشتر در انسان ها می گردند. به یقین می توان گفت اگر آموزش مهارت هاي زندگي در مدارس، دانشگاه ها، مراکز مشاوره ای و... به صورت دوره ای مورد توجه جدی قرار گیرد، افراد می توانند با مقتضيات و چالش هاي زندگي به درستی برخورد کرده و سلامت روانی، اجتماعی و جسمانی بهتری داشته باشند.

 

 

قوامی: راه حل اساسی در پیشگیری بسیاری از بیماری های عصر حاضر، شناسایی عوامل خطرساز و کنترل کننده آنها است و این امر نیاز به مراقبت های بهداشتی و برنامه های ارتقای سلامت دارد. برنامه های ارتقای سلامت در همه کشورها با اهداف مشابه ای مانند مشارکت افراد جامعه در برنامه های پیشگیری، حمایت بخش های دولتی و اقتصادی در اجرای برنامه های پیشگیری، اجرای عدالت در دسترسی به امکانات بهداشتی، جامع و عملی بودن برنامه های پیشگیری.

 

این مداخلات شامل سطوح زیر می باشند:

 

مداخلات ارتقایی: شامل برخورداری از مراقبت های بهداشتی اولیه در سطح جامعه با علل اساسی است که بر سلامت تاثیر می گذارد.

 

مداخلات پیشگیری کننده: این مداخلات کاهش دهنده بروز بیماری ها یا برخورد سریع با عللی است که برای فرد ایجاد مشکل نموده است مانند برنامه های غربالگری جهت تشخیص سرطان، دیابت، فشار خون و ... یا نظارت بر بهداشت روان در برنامه های بخش پیشگیری از بیماری های بهداشتی که سبب شناسایی افراد بیمار می شود.

 

مداخلات درمانی: این مداخلات سبب کاهش شیوع بیماری بوسیله توقف پیشرفت بیماری در بیمار است.

 

مداخلات بازتوانی: این مداخلات سبب کوتاه نمودن پی آمد یا عوارض مربوط به مشکل سلامتی افراد می شود.

 

 

دیدگاه شما

در کانال تلگرامی پایگاه خبری سراب روانسر عضو شوید
مشکلات شهر را با ما در میان بگذارید
محل تبلیغات شما
تحلیل داده های آماری، پروژه های دانشجویی و مقالات پژوهشی